Czym jest las?

Las to kompleks roślinności swoisty dla danego kontynentu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących w zwarciu, wraz ze światem zwierzęcym i różnymi czynnikami przyrody nieożywionej oraz związkami, które między nimi występują.

las

Naturalny las jest najbardziej złożonym i najtrwalszym ekosystemem lądowym. Charakteryzuje się uwarstwieniem pionowym:

  1. Warstwa koron,
  2. Warstwa krzewów,
  3. Warstwa runa
  4. Ściółka

Las spełnia ważną rolę w regulacji stosunków wodnych na danym terenie.  Na obszarach wylesionych często zdarzają się powodzie, a w górach lawiny śnieżne i błotne. Większość lasów w Polsce to lasy pochodzenia sztucznego, wyhodowane przez człowieka.

Informacje o lasach w Polsce i na Mazowszu

Lasy w Polsce 

Polska jest w europejskiej czołówce, jeśli chodzi o powierzchnię lasów. Zajmują one 29,4 proc. Terytorium kraju, rosną na obszarze 9,1 mln ha. Zdecydowana większość to lasy państwowe, z czego prawie 7,6 mln ha zarządzane jest przez państwowe gospodarstwo leśne lasy państwowe.

W Polsce lasów wciąż przybywa. Lesistość kraju została zwiększona z 21 proc. w roku 1945 do 29,4 proc. obecnie. Od roku 1995 do 2014 powierzchnia lasów zwiększyła się o 504 tys. ha. Podstawą prac zalesieniowych jest „Krajowy program zwiększania lesistości”, zakładający wzrost lesistości do 30 proc. w 2020 r. i do 33 proc. w 2050 r. Lasy Polski są bogate w rośliny, zwierzęta i grzyby. Żyje w nich ok. 65 proc. gatunków roślin, zwierząt i grzybów.

Lasy rosną w naszym kraju na glebach najsłabszych, głównie z powodu rozwoju rolnictwa w poprzednich wiekach. Wpływa to na rozmieszczenie typów siedliskowych lasu w Polsce. Ponad 55 proc. powierzchni lasów zajmują bory. Na pozostałych obszarach występują siedliska lasowe, głównie mieszane. Ich niewielką część stanowią olsy i łęgi – niewiele ponad 3 proc.

Na terenach nizinnych i wyżynnych najczęściej występuje sosna. Rośnie ona na 64,3 proc. powierzchni leśnej w PGL LP oraz na 57,7 proc. lasów prywatnych i gminnych. W górach przeważa świerk (zachód) oraz świerk z bukiem (wschód). Dominacja sosny wynika ze sposobu prowadzenia gospodarki leśnej w przeszłości. Kiedyś monokultury (uprawy jednego gatunku) były odpowiedzią na duże zapotrzebowanie przemysłu na drewno. Takie lasy okazały się jednak mało odporne na czynniki klimatyczne. Łatwo padały również ofiarą ekspansji szkodników.

W polskich lasach systematycznie zwiększa się udział innych gatunków, głównie liściastych. Leśnicy odeszli od monokultur – dostosowują skład gatunkowy drzewostanu do naturalnego dla danego terenu. Dzięki temu w latach 1945-2014 powierzchnia drzewostanów liściastych na terenach PGL LP wzrosła z 13 do ponad 28,2 proc. Coraz częściej występują dęby, jesiony, klony, jawory, wiązy, a także brzozy, buki, olchy, topole, graby, osiki, lipy i wierzby.

W naszych lasach najczęściej występują drzewostany w wieku od 40 do 80 lat. Przeciętny wiek lasu wynosi 60 lat. Coraz więcej jest drzew dużych, liczących ponad 80 lat. Od końca II wojny światowej ich powierzchnia wzrosła z 0,9 mln ha do prawie 1,85 mln ha.

Lasy na Mazowszu

Lasy zajmują prawie jedną czwartą powierzchni województwa mazowieckiego. Wbrew pozorom, wielkość miasta nie ma przełożenia na lesistość – wprawdzie z mazowieckich miast na prawach powiatu najlepiej pod tym względem wypada Ostrołęka, ale tuż za nią jest Warszawa, która procentowo ma dwa razy więcej lasów niż Radom i prawie 3 razy więcej niż Płock.

Dla lasów wokół Warszawy, w których presja człowieka jest bardzo silna, funkcja społeczna wysuwa się na czołowe miejsce. Rozwoju cywilizacyjnego nie możemy powstrzymać, jedynie możemy starać się o złagodzenie jego skutków. Potrzeba mieszkania, miejsca pracy, dogodnego dojazdu, wypoczynku, rekreacji czy też edukacji leśnej, wymusza konkretne działania. Niekiedy bywają one trudne do zrozumienia przez społeczeństwo, a z drugiej strony przez nie wymuszane. Leśnicy nazwali to paradoksem warszawskim. Każdy chce żyć i mieszkać wygodnie, mieć swobodny dostęp do nowości technologicznych, technicznych czy też infrastruktury. Dzisiaj nikt sobie już nie wyobrażą życia bez prądu, gazu, bieżącej wody, sieci telefonicznej, drogi, ….

Niestety, dzieje się to kosztem środowiska naturalnego, zwłaszcza w największej i najtrudniejszej aglomeracji miejskiej w kraju. Jednak możemy pochwalić się swoimi dokonaniami, stanem lasu, udostępnieniem go społeczeństwu, cennymi przyrodniczo obszarami, rezerwatami przyrody, itp. Jako jedyna stolica w Europie, mamy tuż obok miasta gruby pierścień zielonych płuc, służący nam wszystkim.

Najpopularniejsze gatunki drzew w lasach

  • sosna – 58,5%
  • brzoza – 7,5%
  • dąb – 7,5%
  • świerk – 6,4%
  • buk – 5,8%
  • olsza – 5,4%

Sosna wejmutka

  • osiąga do 50 m wysokości (w lasach rośnie wyższa, niż samodzielnie)
  • często tworzy domieszkę w lasach mieszanych oraz występuje samodzielnie
  • rośnie w uboższych, suchych, lekkich glebach

Dąb bezszypułkowy

  • występuje na siedliskach uboższych, suchych i najczęściej w borach, lubi gleby lekkie, kamieniste czy gliniaste
  • jest ciepłolubny,
  • kwitnie około dwa tygodnie po dębię szypułkowym
  • jego owoce (żołędzie) skupione są po 3-7 sztuk i stanowią cenny pokarm dla zwierząt

Dąb szypułkowy

  • osiąga 35-40 m wysokości
  • często tworzy domieszkę w lasach mieszanych oraz występuje samodzielnie
  • rośnie na glebach żyznych
  • jego orzechy (żołędzie) stanowią cenny pokarm dla zwierząt

Brzoza brodawkowata

  • ma charakterystyczny kształt (zawdzięcza to długim, cienkim gałązkom zwisającym z konarów)
  • jej liście są zakończonym długim szpicem
  • pień pokryty jest gładką, srebrzystobiałą korą
  •  
  • jest gatunkiem jednopiennym

Olsza czarna

  • osiąga 10-30 m wysokości
  • rośnie na glebach próchniczych, bagiennych oraz gliniastych
  • kwiaty ma kuliste, drobne
  • liście tworzą stożkowatą, luźna koronę
  • kwitnie na przełomie marca i kwietnia

Buk pospolity

  • osiąga 30 m wysokości
  • rośnie na glebach żyznych
  • jest rozłożysty
  • liście tworzą szeroką, kopulastą koronę
  • kwitnie na przełomie kwietnia i maja

Świerk pospolity

  • osiąga 40 m wysokości
  • rośnie na glebach próchniczych, bagiennych lub gliniastych
  • liście tworzą stożkowatą koronę
  • kwitnie na przełomie kwietnia i maja

Cis pospolity

  • osiąga 20 m wysokości
  • rośnie na glebach żyznych
  • ma przekrój kolumnowy, stożkowaty
  • liście tworzą szeroką, kopulastą koronę
  • kwitnie w lutym, marcu i kwietniu