Wojciech Bogumił Jastrzębowski (1799-1882)

  • polski przyrodnik, pedagog i krajoznawca, profesor botaniki, fizyki, zoologii i ogrodnictwa
  • uczestnik powstania listopadowego
  • propagator sadzenia lasów
  • wynalazca tzw. kompasu polskiego
  • jeden z głównych twórców ergonomii
  • autor projektu pierwszej w historii konstytucji zjednoczonej Europy

Kompas polski

Kompas polski czyli narzędzie służące za kompas powszechny, czyli urządzenie do określania kompasów na jakiejkolwiek bądź przestrzeni i w każdym położeniu

Przykład kompasu polskiego stworzonego własnoręcznie przez Wojciecha Jastrzębowskiego w warszawskich Łazienkach w 1828 roku

Ergonomia

Ergonomia to nauka o pracy, czyli dyscyplina naukowa zajmująca się przystosowaniem narzędzi, maszyn, środowiska oraz warunków pracy do anatomicznych i psychofizycznych możliwości człowieka.

Twórcą terminu “ergonomia” (z gr. ergon – praca, nomos – zasada, prawo) jest Wojciech Jastrzębowski, który zdefiniował ergonomię w swojej pracy „Rys ergonomii czyli nauki o pracy, opartej na prawdach zaczerpniętych z nauki przyrody” z 1857 roku jako naukę o używaniu nadanych człowiekowi od Stwórcy sił i zdolności. Jej celem głównym jest polepszanie warunków pracy człowieka, które obejmuje dostosowanie ich do możliwości pracownika oraz właściwy dobór pracownika do danej pracy i jego edukację, obejmującą specyfikę stanowiska.

Pierwsza konstytucja zjednoczonej Europy

Wojciech Jastrzębowski podczas przerw w walkach o obronę Warszawy w bitwie o Olszynkę Grochowską (25 lutego 1831) sformułował tekst, który można określić jako projekt pierwszej w historii konstytucji zjednoczonej Europy jako jednej republiki bez wewnętrznych granic, z jednolitym prawodawstwem oraz organami władzy złożonej z przedstawicieli wszystkich narodów. Projekt ten „O wiecznym pokoju między narodami – Wolne chwile żołnierza polskiego, czyli myśli o wiecznym pokoju między narodami cywilizowanymi”, (w skrócie zwany „O wiecznym pokoju między narodami”) składał się z 77 artykułów. Został opublikowany 3 maja 1831 r. w rocznicę majowej Konstytucji. Jastrzębowski napisał m.in.: wszystkie narody europejskie mają się wyrzec swojej wolności i zostać niewolnikami praw, wszyscy monarchowie maja być odtąd tylko stróżami i wykonawcami tychże praw i nie tytułować się inaczej tylko ojcami narodów.

Zalesianie

W sąsiedztwie Broku, w widłach rzek Struga i Brok, Wojciech Jastrzębowski założył w 1859 roku Zakład Praktyki Leśnej. Tworzącą się nieopodal osadę leśną Jastrzębowski nazwał Feliksowo. Istotną częścią prac Jastrzębowskiego i jego uczniów było zalesianie. Ocenia się, że w ciągu 10 lat działalności Zakładu Praktyki Leśnej w Feliksowie wyhodowano i zasadzono około miliona sztuk drzew około 200 gatunków.

Zalesianie wytrzebionych lasów było pasją Jastrzębowskiego, żeby nie rzec powołaniem. To, co inni bezmyślnie wycinali, on starał się racjonalnie odbudować. Zalesianie traktował jako swego rodzaju apostolstwo. Głosił, iż ludzie powinni kochać drzewa. Jak nikt ówczesny rozumiał i czuł, jakie znaczenie dla ludzkości mają lasy, które wówczas były w bardzo złym stanie.

Wyprawa śladami Wojciecha Jastrzębowskiego